Patriottenlint

Het patriotten lint van Adrianus Hoevenaar: Afmetingen 58 x 7 cm. Het patriottenlint is via familie-vererving in het bezit gekomen van Hans Hoevenaar. Adrianus Hoevenaar (Utrecht 1732, ) was de waarschijnlijke eigenaar van dit lint. Hij was als notaris en procureur (1754-1787) het juridische brein van de Utrechtse patriotten. Zijn kantoor was vaak de plaats voor ondertekening van rekesten. Hij was lid van het exercitiegenootschap Pro Patria et Libertate en mogelijk ook van het genootschap Getrouw voor het Vaderland. Hij vluchtte het land uit, evenals zijn zoon en kleinzoon, na de door de Pruissen geforceerde omwenteling en verbleef vervolgens in St- Omaars 1788, Duinkerke 1789-1791 en Rijssel 1793.

Het is bekend dat patriotten witte linten in hun knoopsgat droegen om zich te onderscheiden van orangisten. Een ander exemplaar met twee strikmedaillons is in het bezit van het Rijksmuseum te Amsterdam

 

Zonder dit Raakt zy Verlooren

Met het Traktaat van Fontainebleau, op 10 november 1784, een verbond tussen de Republiek en Frankrijk, voelden de Patriotten zich gesteund in hun streven naar duurzaam vrijheid binnen het vaderland.Afgebeeld: Een schild met de rode Hollandse leeuw waarachter gekruist een palmtak en zwaard en vertikaal een hoed op een staf, geplaatst op een basement (voetstuk) met aan beide zijden een ‘hoorn des overvloed’ en onder op de voorgrond mogelijk twee bolronde potten die met een vel zijn overtrokken. Van achter het basement steekt links een vlag met drie banen (rood, wit, blauw) en rechts een vlag in een (rode) kleur.

De rode leeuw staat voor de Staten Generaal. De vlaggen staan voor De Republiek en Frankrijk. De hoed was bij de Romeinen het teken van vrijheid; het was de slaven verboden die te dragen; wanneer iemand vrijgelaten werd, zette zijn vroegere heer hem die op. De 'zegepalm' van de martelaar wordt sedert het vroege christendom vaak afgebeeld. In het algemeen geldt de palm om haar slanke, rechte stam en weelderige kroon als een verwijzing naar opstijgen, zege en wedergeboorte. Het zwaard staat symbool voor een "vrij man" zijn. Een vrij man mag zichzelf en zijn waarden verdedigen. De Hoorn des Overvloeds (Lat. cornu copiae) is het attribuut van flora en van de geluksgodin Fortuna. Het staat symbool voor de onuitputtelijke gaven die de mens zonder zijn toedoen geschonken worden. Het is een soort gedraaide drinkhoorn , overvloeiend van vruchten en andere lavende gaven, en van bloemen.

Zoo blyft zy vastgeplant

In Utrecht slaan burgers de handen ineen: Op initiatief van Adrianus Hoevenaar werd in 1783, middels een door 600 burgers ondertekend rekest, aan de Vroedschap van Utrecht het verzoek gedaan om de acht ordediensten om te vormen tot een burgermilitie. Zij moesten de patriotse verworvenheden gewapenderhand verdedigen.  Deze acht vendels of compagniën werden door het volk naar de insignes op de schuttersvaandels genoemd: Turkije, het Papenvaandel, ’t Fortuyn, De Bloedkuil, De Swarte Knechten, d’Oranjestam, de Pekstokken en De Handvoetboog. Zij kregen ieder een stadsdeel ter verdediging aangewezen. De hier afgebeelde attributen hebben op hen betrekking. Het vrijheidskorps Pro Patria et Libertate (‘voor vaderland en vrijheid’) werd op 6 februari 1783 opgericht.

De ineengeschoven handen houden de vrijheidsstaf vast waarop een vrijheidshoed is geplaatst. De staf staat op de bodem waarin uitwaaierend de attributen van de acht vendels zijn ingegraven: twee toortsen, vier vaandels, twee bajonetten en twee kanonnen met kogels. Links ligt een gekantelde tamboers trommel.

Hij was voor ‘t Vaderland

Johan van Oldenbarnevelt (1609-1621) was voor de patriotten het grote voorbeeld uit de staatsgezinde geschiedenis; een “martelaar” die vanwege zijn kritiek op het landsbestuur onder Maurits werd geëxecuteerd. Als Raadspensionaris of `advocaat van den lande` had hij het Twaalfjarig Bestand doorgedreven, bracht hij de ´9 Compagnieën van Verre´ samen tot oprichting van de V.O.C. en dreef hij een krijgstocht door die tot de Slag bij Nieuwpoort leidde. De enige belangrijke nederlaag die Oldenbarnevelt leed, was definitief en kostte hem niet alleen het ambt, maar ook het leven. Tijdens de ontknoping met onlusten en opstanden van een kerkelijk conflict tussen de rekkelijken en de preciezen (1617–1619), namen de Staten van Holland in augustus 1617 op Oldenbarnevelts voorstel een ‘Scherpe Resolutie’ aan, waarbij aan de stedelijke regeringen werd toegestaan waardgelders in dienst te nemen tot handhaving van de openbare orde. Ook werd bepaald dat soldaten die onder het gezag van de stadhouder stonden alleen nog het bestuur van de stad waar zij gelegerd waren mochten gehoorzamen. Een regelrechte aanval op de macht van de stadhouder. In de Staten-Generaal verklaarden zich alleen Holland en Utrecht vóór de maatregel. Maurits ‘verzette de wet’ in de meeste steden en nam een aantal prominente leden van de Staten van Holland en Utrecht gevangen.

Een borstbeeld van Van Oldenbarneveld is op een voetstuk geplaatst met daarvoor een wetboek en naast hem de 'zegepalm' van de martelaar en de vrijheidhoed op een staf.

Hierdoor blijft zij in haar stand

Mensen voelden zich niet alleen meer inwoner van een stad of streek, maar ook burger van het vaderland, dat zich volgens de patriotten dan ook als politieke eenheid zou moeten organiseren. De soevereiniteit moest berusten bij het volk. In de jaren voor de Nederlandse omwenteling werd de Nederlandse Maagd als personificatie voor het volk, veelvuldig in patriotse kringen afgebeeld. Iin 1796 werd zij ook als schildhouder in het staatswapen van de Bataafse Republiek geïntroduceerd.

Een in klassiek gewaad gehulde vrouw met helm waarop de nationale driekleur in rood-wit-blauwe veren, gewapend met een staf of speer waarop een vrijheidshoed. Achter haar de speren met vaandels als symbolen van de republieken der Nederlanden met meer op de voorgrond diverse verdedigingswapens.

 

Der Burger moedt en Eewigheid doet Vrijheids Zon weer Rijzen

Baron Joan van der Capellen tot den Pol (1741-1784) verspreide 25 september 1781 zijn schotschrift ‘Aan het Volk van Nederland’, een illegaal anoniem patriottisch pamflet, dat de politieke discussie pas goed deed ontbranden. Hij toonde aan hoe de Republiek in elkaar zat en waarom die in verval was geraakt, en droeg oplossingen aan. Met veel persoonlijk risico zetten burgers zich in om een nieuwe orde te laten ontstaan.

Patriots vrijheidsstrijder met links de pijlen van de Republiek en rechts in een bajonet in de hand. Naast hem een portret van Van der Capellen, op de voorgrond een afgeworpen juk en gebroken ketting en op de achtergrond de opkomende zon.